Ms. Hempel is een jonge docente Engels. Ze staat wat wankel en onzeker in het leven door het nieuwe van het lesgeven, het nieuwe van haar verloving en het nieuwe van het leven zonder haar (overleden) vader. Leerlingen hebben allemaal een band met haar, maar toch twijfelt zij over haar onderwijscarrière; ze lijkt zelfs een vluchtroute te zoeken. En over deze dame heeft Sarah Shun-lien Bynum dus een kroniek geschreven. Het woord kroniek doet vermoeden dat het gaat om chronologisch geordende historisch relevante feiten. Chronologisch geordend is het boek zeker niet (er zijn steeds uitstapjes naar de jeugd van Ms. Hempel), en de relevantie van veel ‘feiten’ (in een stuk fictie, haha) durf ik te betwijfelen. Kroniek kan echter ook slaan op een dag-tot-dag-relaas zonder literaire pretentie. Voor die definitie ga ik in dezen. Het boek is geordend in acht hoofdstukken van elk ongeveer 25 pagina’s en die hoofdstukken bestaan (op het eerste hoodstuk na) weer uit allemaal op zichzelf staande paragraafjes. Hieronder volgt een samenvatting (de meeste mensen zullen dit boek toch niet gaan lezen, haha).

In het eerste hoofdstuk bevindt Ms. Hempel zich bij een muziekavond. Enkele leerlingen en een collega worden geïntroduceerd en we maken kennis met wat gevoelens van Ms. Hempel: ten eerste haar spijt over het feit dat ze zelf niet op het podium staat en ten tweede haar lieve manier van denken over haar leerlingen. Hoofdstuk twee gaat over de rapportjes die er weer aankomen. Ms. Hempel ziet tegen het schrijven van de rapportjes op, omdat de rapportjes niet zijn ingevuld met cijfers, maar met een persoonlijke getuignis van de docent over de leerling. Ms. Hempel wil graag iets echt persoonlijks schrijven en dat bovendien (als talendocent) in bloemrijke taal doen. Omdat ze de lat zo hoog legt, komt ze er eigenlijk helemaal niet toe. In diezelfde periode probeert ze de klas met een wat onorthodox boek (over een jongen met een gemene stiefvader, met veel scheldwoorden erin) aan het lezen te krijgen. Daarin slaagt ze. In het boek schrijft de jongen een getuignis over zichzelf en zo komt Ms. Hempel op het idee om de leerlingen hun eigen rapportjes te laten schrijven: niet tot tevredenheid van alle ouders. In hoofdstuk drie vindt de jaarlijkse veiligheidsvergadering plaats, waarbij blijkt dat Ms. Hempel een fobie voor clowns heeft (wie niet trouwens: ik kan geen clown, putje of wasbak meer zien sinds de film It, maar dat geheel terzijde…). Ook heeft Ms. Hempel (dan even Beatrice) een ontmoeting met haar beste vriendinnen, die haar voor haar verloving met Amit crotchless panties (bij mij voorheen alleen bekend uit F.R.I.E.N.D.S.) geven (waarmee ze niet blij is overigens, en dat is meteen aanleiding voor een kleine uiteenzetting van de problemen in de slaapkamer tussen haar en Amit). Tenslotte is er het klassenuitstapje. In hoofdstuk vier maken we een uitstapje naar de puberteit van Ms. Hempel: ze was gothic, luisterde op de radio naar stevige rock en vond haar nachelijke telefoongesprekken met een onbekende creep  hoogst interessant. Hoofdstuk vijf gaat over het feit dat Ms. Hempel naast Engels ook Geschiedenis gaat geven en ook over Affinity Day, een dag waarop alle allochtone leerlingen bij elkaar zitten in ongemakkelijk stilzwijgen. In hoofdstuk 6 (Ms. Hempel is weer vrijgezel) wordt ineens Ms. Duffy geïntroduceerd, een jonge docente die er licht overspannen tussenuit is gegaan en nu haar zwangere buik komt laten zien. Die komt nooit meer terug, denkt Ms. Hempel (en een vluchtroute is geboren). Ook wordt een klein woord gewijd aan de affaires binnen de school. Uit dit hoofdstuk blijkt dat vriendschap met collega’s niet zo diep is als je zou denken: Ms. Hempel komt erachter dat Ms. Duffy over haar zwangerschap andere docenten dan haarzelf in vertrouwen heeft genomen. In hoofdstuk zeven is Ms. Hempel thuis bij haar moeder en zusje. Hoewel ze het met de leerlingen in haar klas (even oud als haar zusje) goed kan vinden, is haar relatie met haar zusje ingewikkelder. Om over die met haar moeder maar niet te spreken… Hoofdstuk 8 speelt many years later. Ms. Hempel, die het onderwijs heeft verlaten en zwanger is, komt een oud-leerling tegen. In gesprek met die leerling ontdekt ze als docent altijd serieus genomen is en dat ze op haar leerlingen een blijvende indruk heeft achtergelaten.

Hoewel ik het boek geen geheel vind en ik door grote stukken niet geboeid kon worden, heeft de persoon van Ms. Hempel mij (misschien door de identificatiemogelijkheden) toch wel een beetje gegrepen. De gedachte die ik uit dit boek haal: ook al heb je twijfels en denk je soms aan het verlaten van het onderwijs, misschien doe je het toch wel goed…

Foto weergeven

Foto weergeven

Toch denk ik niet dat de tweet van eerstgenoemde leerling de lading honderd procent dekt: de leerlingen zijn blij met lesuitval, maar dat is een blijheid van hen die op korte termijn denken (en daar horen leerlingen doorgaans bij). Ondertussen lig je als docent in bed te stressen en te bedenken wat er allemaal misgaat op school in jouw afwezigheid: kan die toets wel doorgaan? Zouden mijn mentorleerlingen het redden zonder een gesprekje? Vermaken mijn collega’s zich zonder mij? Zou de school er nog wel staan als ik terugkom? Bestaat de wereld nog?  De antwoorden op die vragen: die toets kan doorgaan (want er zijn van die geweldige mensen als roostermakers), mijn mentorleerlingen redden zich wel, mijn collega’s vermaken zich prima (hebben ze überhaupt gemerkt dat ik er niet was, haha?) en de school is er nog steeds, de wereld ook trouwens. Conclusie: ik ben niet zo belangrijk als ik me voel.

Maar dan is er De Idee (om het “Platonisch” te formuleren) Planning. Onze sectie werkt niet met jaarplanningen, dus of we aan het eind van het jaar een hoofdstuk meer of minder afhebben, doet er (althans in de onderbouw) niet zoveel toe. In de bovenbouw zit je echter (in het gunstigste geval) met studiewijzers en (in het ongunstigste geval) met een examenboek Livius: dat moet uit! Dus wat doe je? Je stuurt een mail naar de roostermakers met het verzoek of die uit jouw naam wat aanwijzingen voor de leerlingen op het rooster willen zetten. En dan begint het grote duimen: doen ze het of doen ze het niet? En eigenlijk weet je al: ze doen het niet! Juist die zesde. Met dat examenboek Livius.  Dat uit moet. Dus na een paar dagen absentie kom je weer op school en je vraagt aan je zesde: “Wie heeft de planning aangehouden?”. Drie vingers gaan omhoog. En hoe teleurgesteld je dan ook bent, je weet weer waarom je toch een beetje belangrijk bent: jij doet het stressen!

Foto weergeven

Mijn voornaamste gedachte bij deze film: hoe kan een relatief sterke cast, zo’n slechte film neerzetten?

Meer verklap ik nu natuurlijk niet, want ik wil wat ik gehoord en gezien heb in mijn lessen verwerken. Wat ik wél nog even wil opmerken is dat er dit jaar nog meer mastercourses van de UvA zijn (op 17 februari zouden mijn collega en ik weer gaan, ditmaal naar een dag over het Epyllion. Bij gebrek aan deelnemers is die mastercourse echter geannuleerd. Helaas!). Bij interesse kunt u hier meer lezen.

Ik wist dat het onverstandig was. Ik had koorts en hoofdpijn en allerlei andere kwaaltjes, waarmee ik u verder niet zal lastigvallen. Nadat het onverstandige besluit genomen was, ben ik mijzelf dus gaan drogeren: Otrivin, Ibuprofen, Bisolvon, warmtezalf tegen spierpijn, gezonde sapjes, vitaminepillen, bouillon, cola… Toen de avond viel was ik behoorlijk opgepept en dik ingepakt ben ik door Wim naar de Parade vervoerd. Zondag merkte ik dat de pep van korte duur was, maar ik heb er absoluut geen spijt van dat we gegaan zijn. Voor mij was dit de heerlijkste voorstelling die ik ooit heb gezien! Hoe dat komt?

Herman van Veen is na al die jaren technisch nog steeds briljant: hij speelt schijnbaar moeiteloos gitaar, viool en piano en zijn stem is prachtig en krachtig. Wanneer hij zijn mond opent (of dat nu is om te spreken of om te zingen), komt zijn stem bij de hele zaal binnen. Daarnaast heeft hij een fantastische conditie en elasticiteit: als hij er van achteren niet ouder uit zou zien, zou je denken dat hij eeuwig jong is. Verder omringt hij zich met zeer talentvolle mensen: zijn trouwe pianist Erik van der Wurff (wiens torso door Herman even speels werd ontbloot, waarna Herman vertelde dat hij 47 jaar geleden in een advertentie op het conservatorium had gevraagd om een knappe blondine die ook nog een beetje piano kon spelen), zijn fenomenale (ja, dat vind ik echt!) gitariste én zangeres Edith Leerkes (met haar woest-Spaanse gitaarstijl en lage, warme stem) en de violiste en zangeres Jannemien Cnossen (op het eerste gezicht iets te tuttig voor het gezelschap, maar ontzettend sterk op de viool en met een dijk van een stem). Daarnaast ook nog een percussionist en een bassist. Maar dat technische is niet alles: met zijn zo technische team maakt Herman geweldige muziek. Van mooie luisterliedjes, tot liedjes met een komisch einde, tot zijn panfluitkunsten en operakunsten, alles hebben we gezien. Het samenspel binnen het team vind ik geweldig: ze voelen elkaar zo geweldig aan, dat ze van enorm opzwepend ineens met z’n allen tegelijk volkomen stil kunnen zijn.

En daarnaast is er de inhoud. Laatst schreef ik een vergelijking tussen Theo Maassen en Youp van ‘t Hek. Ik mag ze allebei wel. Ze zijn allebei op hun eigen manier maatschappijkritisch en schoppen tegen de wereld aan. Een hele avond lang. Theo met een quasi-naïeve blik, Youp vol zelfspot. Theo schreeuwend en grof. Youp soms ook, soms iets minder. Herman is wél kritisch, maar niet grof en vooral: hij praat geen avond lang over zijn maatschappijkritiek. In twee fijnzinnige liedjes heeft hij zowel de afbraak van de cultuur als het anti-allochtonenbeleid onderuit gehaald en that’s it. De rest van de avond vult hij vooral met het persoonlijke: het verliezen van je ouders, opa-zijn, vergankelijkheid (Wim en ik moesten érg lachen om de vijftigplus dames die nog steeds bloosden en floten bij Herman die zijn gulp openmaakte om vervolgens een slip uit zijn broek te toveren…). Soms serieus, soms komisch.

Herman blijft (de woorden van mijn vader) ook een clown. Ik hou in principe niet van clowns (trauma opgelopen toen we in de brugklas bij wijze van klassenfeestje gezamenlijk in een met zwarte plastic vuilniszakken behangen schuur van een boerderij de film It hebben gekeken.) en ook niet van goochelaars. Herman is echter op een zo spottende manier clown en goochelaar dat hij zowel clowns en goochelaars als het publiek een beetje belachelijk maakt. Ik noem de scènes waarbij hij met pingpongballetjes en plastic bekertjes goochelde en ook nog eens een enorme troep achterliet op het podium. Die troep bleef de rest van de voorstelling liggen in het toch al bizarre decor van een leger van etalagepoppen. Ik noem ook het metatoneel: Herman leest voor uit zijn draaiboek “Herman speelt piano”, waarop Erik van der Wurff zogenaamd boos het toneel verlaat. Ik noem ook de doldwaze manier waarop Herman het publiek de geluiden van regen, onweer en zon (roekoe!) liet nadoen. Iedereen deed mee (Ik doe zoiets normaal echt nooit. Voorbeeld: ooit ben ik met Wim in Nijmegen naar de Vlaggenparade, de feestelijke opening van de Vierdaagse,  geweest. Dat is een avond vol meezingers. Waar Wim zijn gêne aan de kant kan zetten en uit zijn dak kan gaan, verstijf ik helemaal. Mij krijg je niet zo gek…) Hier had ik echter niet durven weigeren. Niet willen weigeren. Ik had een glimlach op mijn gezicht.

Dat noem ik entertainment. Heen en weer geslingerd worden tussen kippenvel van de muziek, nadenken over zinsneden, lachen, klappen, het wegpinken van een traan. Toen de gordijnen uiteindelijk dichtgingen was ik teleurgesteld. ‘Hè, wat jammer’, zei ik tegen Wim. En toen gingen de gordijnen weer open. Er kwam weer een nummer (“Ik mag dat wel, mensen die een toegift geven”, zei ik blij tegen Wim). En toen gingen de gordijnen dicht. Open. Nummer. Dicht. Open. Nummer. Dicht. Enz. Elke keer dat de gordijnen zich sloten, stonden er wat mensen op: naar de garderobe, jassen halen. Er was echter een grote harde kern (waaronder wij) die bleef staan en klappen tot er echt niets meer te zien viel. Dat voelde machtig. Blijven klappen en dan steeds maar weer een toegift krijgen. Wat een voorstelling! Wat een publiek. Toen we thuiskwamen was er een klein teleurstellinkje bij het lezen op Twitter van het volgende bericht “En, deed hij bij jullie ook die 14 toegiften?”. Ze hoorden er dus bij. Ze waren niet speciaal voor ons, Den Bosch.  Maar toch ook weer wel: ze waren voor Hermans publiek.

Dit boek is gelaagd. De toplaag is het verhaal van twee mannen, die allebei het vertrouwen in zichzelf verloren zijn, die allebei een moeilijke relatie hebben met hun dochter. De mannen komen elkaar tegen op reis en komen al snel tot een intimiteit die zo groot is, dat één van beide, Martijn van Vliet, zijn levensverhaal met de ander deelt. En zijn levensverhaal is eigenlijk het verhaal van zijn dochter Lea. Lea is na het overlijden van haar moeder in een diepte weggezakt, waaruit ze niet meer lijkt te kunnen komen. Todat… ze in het station van Bern een violiste ziet en hoort spelen. Ze begint dan te lopen en zijzelf lijkt, samen met een nieuwe wil, weer wakker geworden. Haar vader Martijn, die (hij is geen man van gevoelens) hieruit opmaakt dat zij graag viool zou willen spelen (de eerste misvatting, het begin van de tragedie), stelt vanaf dat moment álles in het werk om de vioolcarrière van Lea te ondersteunen en stimuleren. Hij gaat daarin ver, zover dat hij zijn werk verwaarloost en op een gegeven moment zelfs overgaat tot een misdaad. Hij handelt uit liefde, maar verwoest daarmee min of meer het leven van zijn dochter. En zijn eigen leven dus.

Meer verklap ik niet: dit boek moet ieder voor zich ervaren. Tijdens het lezen wéét je dat er iets niet goed gaat tussen Martijn en Lea, je wéét dat de afloop fataal zal zijn en toch zou je precies hetzelfde doen. Zo is Martijn neergezet door Mercier. Over nachttrein naar Lissabon stelde ik dat ik slechts één ding teleurstellend vind: het té open einde. Wel, dat heeft dit boek niet. Dit boek is perfect (op het nare gebruik van het woord verantwoording na, maar dat wijt ik aan de vertaler).